Rakamlarla Moda Hukuku - I LAW FASHION
Yukarı
a

I LAW FASHION

Rakamlarla Moda Hukuku

Moda tarihini incelediğimizde, aslında moda hukukunun da moda tarihiyle birlikte geliştiğini gözlemlememiz mümkün. Örneğin 1800’lü yıllarda icat edilen dikiş makinesinin ilk mucidi Isaac Singer değildir ancak, Singer bugün kullandığımız dikiş makinesine benzer bir makinenin patentini ilk alan kişi olduğu için dikiş makinesi deyince aklımıza ilk gelen marka da Singer olmaktadır.

Bir başka örnek vermemiz gerekirse, ‘Haute Couture’ün Babası’ olarak bilinen ve 1855 yılında Paris’e giderek House of Worth’u kuran Charles Frederic Worth tasarımlarının etiketlerine marka adını nakış atarak ayırt edilmesini sağlayan ilk isim olarak kabul edilir. Yani Worth, tasarımlarını kendi markası altında korumayı seçmiştir. 1800’lü yıllardan bugüne kadar moda tarihinin her noktasında moda hukukunu binlerce farklı örnekte bulabilmekteyiz. 

Nedir Bu Moda Hukuku?

Moda Hukuku, başta Fikri Mülkiyet Hukuku olmak üzere, Sözleşmeler Hukuku, Uluslararası Ticaret Hukuku, Reklam Hukuku, Rekabet Hukuku ve İş Hukuku gibi birçok hukuk disiplinini içinde barındırmaktadır. Moda Hukuku, moda endüstrisi pazarında, bir ürünün kavramsal tasarım aşamasında bu ürün üzerindeki fikri ve sınaî hakların korunmasından, üretim, pazarlama-satış, tüketim ve sonrası aşamalarına kadar ki süreçlerde belirlenen stratejilerin hukuki zeminini oluşturma noktasında değer zincirinin tüm aşamalarında pratik zeminini bulan yeni bir hukuk dalı olarak karşımıza çıkmaktadır.

Yukarıda da bahsettiğimiz gibi moda hukukunun tarihi de modanın tarihi kadar eskilere dayanmaktadır. Ancak, moda hukukunun ayrı bir hukuk dalı olarak kavramsallaştırılması nispeten yenidir. 2004 yıllında bir grup Fransız hukukçu ‘’lüks hukuku’’ isimli eki ‘’Revue Lamy Droit des Affaires’’ adındaki Fransız hukuk dergisinde yayınladı. Bu ekte moda ve lüks ürün endüstrisine ilişkin vergi yasaları gibi birçok konuya değinildi ve tam olarak hukuk ile moda arasında bağ kuruldu. Bu yayın aslında moda hukukunun tam olarak hukuk dünyası literatürüne tanıtılmasıydı. Bunu takiben, 2006 yılında Fordham Üniversitesi Hukuk Fakültesi Profesörü Susan Scafidi ‘’Moda Hukuku’’ isminde dersi resmi olarak vermeye başlamasıyla moda hukuku resmiyet kazanmış oldu. Bunu takiben, Moda Hukuku Enstitüsü Kurucu Yönetim Kurulu Başkanı Av. Erdem Eren de 2012 yılında İstanbul’da bu alanda dünyada kurulan ikinci enstitüyü kurarak moda hukukunun globale yayılmasına katkı sağlamıştır.

Dünyada Moda Hukuku

2010 yılında sadece moda hukuku alanında eğitim veren ilk kurum olan moda hukuku enstitüsü New York’da kuruldu.  O zamandan beri birçok üniversite ve enstitüde bu alanda eğitimler verilmekte. Bu üniversiteleri belirtmekte yarar görmekteyiz. Bunlar sırasıyla: University of Milan, University of Insubria, the Instituto Brasileiro de Negócios e Direito da Moda, University at Buffalo Law School, Benjamin N. Cardozo School of Law, New York Law School, New York University, the Fashion Law Project at Loyola Law School, the annual Fashion Law Week at Howard University,  and McGill University Faculty of Law.  Dünyadaki ikinci moda hukuku enstitüsü olan İstanbul moda hukuku enstitütüsü de dünya genelinde tanınan eğitim merkezlerinden bir tanesidir. 2010 yılından itibaren her geçen gün bu konudaki bilinç ve eğitim artmaktadır. 2011 yılında New York barosu içerisinde moda hukuku komitesi kurulmuştur. Londra ve Paris’te de moda ve iş dünyasına ilişkin çok fazla eğitim verilmektedir.

Moda hukukunun tarihi serüveninden bahsettikten sonra, gelin bu sürece en hızlı hangi ülke katkı gösterdi buna bakalım.  Veriler ışığında değerlendirirsek, ilk enstitü Amerika Birleşik Devletleri’nde kuruldu. Bunun akabinde bu alandaki ilk ders de bu yine Fashion Institute of Technology’de verilmeye başlandı. Dünya üzerinde bir baro içerisinde moda hukuku özelinde departman da yine ilk defa New York’ta kuruldu. Bu hukuk dalına en hızlı katkı sağlayan ülkenin ABD olduğunu söylemek zor olmayacaktır. Bunu takiben, günümüze kadar 23 enstitü kurulmuş ve 8 farklı ülkede moda hukuku ile bağlantılı yüksek lisans programları hayata geçmiştir. Bu alanda ABD lider konumunu korumaktadır.  Bu alanda en dikkat çeken eğitim üssü enstitüler olmuştur. Sadece 7 yıl içerisinde 5 kıta, 18 farklı şehirde enstitüler kurulmuştur. Bunlar sırasıyla: ABD, Türkiye, Birleşik Krallık, İtalya, Güney Afrika, Uruguay, Şili, Brezilya, İsveç, İspanya, Portekiz, Rusya, Finlandiya, Kanada ve Ukrayna’da kurulmuştur.

Fikri mülkiyet hukukunun başını çektiği bu yüksek lisans programları dışında dünya üzerinde doğrudan moda hukuku özelinde yüksek lisans programı ise üç tanedir.  

Bunları belirtmek gerekirse: 

  • Fordham University School of Law / NYC
  • Benjamin N. Cardozo School of Law – Yeshiva University / NYC
  • Libera Università Internazionale degli Studi Sociali – LUISS Guido Carli / Rome Italy

Oldukça nevi şahsına münhasır olan ve diğer hukuk dallarına nazaran çok daha renkli ve heyecan uyandıran moda hukuku alanı aslında birçok farklı mecrada işlenmektedir. Bu alanda en çok eser belgesel türünde olmaktadır bunun yanında moda, iş ve finans dünyasıyla alakalı çeşitli film ve kitaplara da erişebilmekteyiz. Hukuk dünyasının o gri yüzünden sıkılan birçok hukukçu ile birçok alandan beslenmekten keyif alan tasarımcıların ortak buluşma noktası bu alanda çok farklı eserlerin ortaya çıkması da şaşırtmamaktadır. 





Her geçen gün ilgisini arttıran bu hukuk dalı geleceğin hukuk alanları arasında gösterilmektedir. İstatistiki veriler ışığında yaptığımız değerlendirmeye göre kurulan eğitim merkezlerinin sayısı katlanarak çoğalmaya devam edecektir. Buna göre tahminlerimizce 2030 yılına geldiğimiz zaman dünya üzerinde 70 den fazla bu alanda eğitim merkezi kurulmuş olacaktır.

Peki nedir bu alanı bu kadar özel kılan? Neden her geçen gün ismini daha çok duyuyoruz? Dünyada ikincisi Türkiye’de kurulan Moda Hukuku Enstitüsü‘nün kurucusu Av. Erdem Eren’in de I Law Fashion platformumuzdaki araştırma yazısında da bahsettiği üzere;

”Moda sektöründe tasarım aşamasında ortaya çıkan eser ya da ürünün korunması büyük önem taşıdığı kadar markanın korunması ve muhtemel marka hakkına tecavüzlerin önlenmesi de önem taşımaktadır. Tasarım sürecinde ortaya çıkan birçok ürün fikri ve sınaî mülkiyet hukukuna göre çeşitli korunma yollarından faydalanabilmektedir. Tasarım sürecinde, marka, endüstriyel tasarım, patent ve eser gibi kavramlar fikri ve sınaî mülkiyet hukuku ile koruma altyapısı bulmaktadır. Moda hukuku, tasarım aşamasında fikri ve sınaî haklar kapsamında hukuki koruma stratejilerinin belirlenmesinde hayati bir öneme sahiptir. Tüm bunlara ek olarak söz konusu haklar, fikri ve sınaî mülkiyet hukuku kapsamında korunurken aynı zamanda haksız rekabet ilkeleri kapsamında da koruma bulabilmektedir. Özetle, tasarlanan ürünün ve markanın, hukuki olarak korunması büyük önem taşımaktadır. Zira hukuki alt yapının sağlıklı bir şekilde oluşturulması, rekabet üstünlüğü ile hemen hemen eş anlamlı olarak düşünülmektedir.”

Son olarak sizlerle 2020 yılının en çarpıcı davalarını inceleyerek yazımıza son verelim.

Üç Çizgi Üç Markayı Karşı Karşıya Getirdi

Yıllardır üç çizgi logosunu korumak için başlattığı hukuk savaşlarına tanıklık ettiğimiz Adidas’ın Thom Brown’a yönelik son hukuki hamlesi aslında moda camiasını şaşırtmadı. Zira Adidas yine benzer konuda J.Crew, Tesla, Marc Jacobs, Skechers gibi başka şirketlere de üç paralel çizgi tasarımını kullanmaları nedeniyle dava açmıştı. Kurucusu Adolf Dassler tarafından ‘’üç şeritli şirket’’ olarak tanımlanan ve 65 yılı aşkın süredir üç paralel şeridi ürünlerinde marka olarak kullanarak ayırt edicilik kazanan Adidas, bu konuda açtığı davalarda çoğu zaman kullanıcıların da kendilerini bu şekilde tanıdıklarını iddia ederek savunmasını gerçekleştirmişti. Dolayısıyla yine aynı şekilde Adidas, Thom Browne marka başvurusunda bulunduğunda, ABD Patent ve Ticari Marka Ofisi’nin Marka Dava ve Temyiz Kurulu’na itirazda bulundu ve Thom Browne markasının ayakkabı tasarımında şeritlerden oluşan bir logo kullanmayı planladığını, bu tasarımın kendi üç paralel çizgiden oluşan markasına benzerliği nedeniyle tüketici nezdinde kafa karışıklığına yol açacağını ileri sürdü.

Hermès “Birkin Bag” Modeliyle Yine Bir “Moda Hukuku” Davasına Konu Oldu!

Modelin bu kadar rağbet görmesi ve her sene akıl almaz bir talep şokuyla karşılaşması sahte pazarları harekete geçiriyor. Hermès markasının ününden ve modelin tanınırlığından faydalanmaya çalışan üreticiler piyasaya, “Birkin Bag” modeline, neredeyse gerçeği kadar benzeyen çantalar sürüyor. Hermès senelerdir bu modelini koruma altına almak adına hukuki savaşlar veriyor. Marka bu sefer de Japon markası “Kabushiki Kaisha Tia Maria” ile karşı karşıya kaldığı moda hukuku uyuşmazlığında büyük bir zafer elde etti.

Tiffany & Co” ve “Lüks Tüketimin Öncüsü Louis Vuitton” Karşı Karşıya.

Paris merkezli lüks modanın tüketim öncüsü Louis Vuitton’un çatı şirketi olan ve C. Dior, M. Jacobs, Bulgari, Fendi gibi markaları da bünyesindebarındıran LVMH grubunun pandemi etkisiyle, New York merkezli lüks mücevher devi Tiffany & Company’yi satın almayı öngören ve 24 Kasım 2019 tarihinde imzalanan anlaşmadan cayması üzerine yaşanan kriz, dünya gündemine bomba gibi düştü. Amerikan şirket Tiffany & Co’nun krizi yargıya taşımasından sonra, süreci hızlandırmaya yönelik talebi de mahkeme tarafından kabul edilince, ABD ile Fransa’yı karşı karşıya getiren davada kritik bir gelişmeye tanıklık edildi. 

Moda endüstrisine damga vurmuş bu beş farklı davayı da incelemenizi tavsiye ederiz.

  1. Star Athletica v. Varsity Brands
  2. Puma v Forever 21 
  3. Apple v. Samsung
  4. Louis Vuitton v. My Other Bag (Parody defense)
  5. The Richemont Internet Cases (Internet Service Providers)

Sonuç olarak, her yıl onlarca moda endüstrisinin temel taşlarını yerinden oynatan milyonlarca dolarlık davalar görülmektedir. Modanın ticari yaşamdan, oynadığımız oyunlara kadar her alana tesir ettiği su götürmez bir gerçektir. Onlarca hukuk disiplinini içerisinde barındıran bu davalarda hakim rol oynamak her hukukçunun hayali olsa gerek. Özetle nedir bu moda hukuk dersek, global düşünebilen ve renkli bir dünya arayan hukukçuların uzun yıllar uğrak noktası olacak bir hukuk dalıdır moda hukuku. 

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn

İçeriği beğendiniz mi?

tr_TRTR

Moda

Hukuku

Eğitimleri

Başlıyor.

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp

Sign up for our Newsletter

iPhone

Lorem ipsum dolor sit amet

MacBook

Sed do eiusmod tempor incididunt

iPad

Tempor incididunt ut labore et dolore